Yazımızda günebakanın sırlarına, ayçiçeğinin özelliklerine dair bilgiler veriyor, muazzam ayçiçekleri hakkında bilinmesi gereken unsurlara değiniyoruz: Ayçiçekleri, esas olarak Kuzey ve Güney Amerika’ya özgüdür ve bazı türler, muhteşem boyutları, çiçek başları ve yenilebilir tohumları için veya süs bitkisi olarak da yetiştirilmektedir.
Yaygın ayçiçeği ( H. annuus ), 1–4,5 metre (3–15 fit) yüksekliğinde kaba tüylü bir gövdeye ve spiraller halinde düzenlenmiş 7,5–30 cm (3–12 inç) uzunluğunda geniş, kaba dişli, kaba yapraklara sahip yıllık bir bitki olup, çekici çiçek başları, vahşi örneklerde 7,5-15 cm genişliğinde ve ekili türlerde genellikle 30 cm veya daha fazla olmaktadır. Ayçiçeği ekonomik açıdan oldukça değerli olmasının yanında dekoratif anlamda da değerlidir.
Ayçiçeğinin yaprakları yem olarak kullanılabilir, çiçeklerinden sarı boya elde edilir. Tohumları yağ içermektedir ve yemek için kullanılmaktadır. Tohumlarının sıkılaştırılmasıyla elde edilmekte olan sarı yağ, böylece sofralara konuk olmasını sağlar. Bunun yanı sıra Ayçiçek yağı ile damızlık ve kümes hayvanlarının beslenmesi de mümkün olmaktadır. Bunun yanı sıra boyalar ve sabunlarda da kullanılmaktadır.
Ayçiçeğine günebakan da denilmektedir. Bir günebakanın çiçeklerinin dış kısmı sarı, orta kısmı kahverengidir. İlkbaharda çimlenir ve büyür, yazın çiçek açar ve çiçek açtıktan sonra ürün verir. Kürleme sırasında 20-30 ℃ sıcaklık ve ayrıca yeterli ışık ve su sağlamak gerekmektedir.
Gövdesi dik bir şekilde büyümekte olan ayçiçeği bitkisinin boyu yaklaşık 1 ila 3 metre arasında değişkenlik göstermekte olup, 3.5 m boylara ulaştığı da bilinmektedir. Bunun yapı sıra yaprakları genişçe oval bir yapıdadır. Yaprak kenarları tırtıklı ve pürüzlüdür. Her çiçek salkımından sadece bir çiçek çıkabilmektedir. İlkbaharda filizlenip büyüyen ayçiçeğinin çiçekleri yazın açmakta ve güneşin hareket ile açma yönünü değiştirmektedir. Bu günebakanın harika bir sırrıdır. Güneş ışığını takip etmesi Günebakan olarak da isimlendirilmesini sağlamıştır.
Ayçiçeğinin faydaları:
Ayçiçeğinde B6 ve E vitamini yaygın olarak bulunmakta olup bu vitaminler vücuda katkı sağlamaktadır. Aynı zamanda antioksidanlara ve karotenoidlere de sahiptir. Ayçiçeğinin içerisinde az miktarda bakır, demir, çinko bileşenleri, bunun yanı sıra tiamin, selenyum, magnezyum, fosfor, sodyum, manganez yer almaktadır.
Kanserden korumaya, kolesterole karşı etkilidir. Soğuk algınlığı tedavisinde kullanılabilmektedir. Ateş düşürücü özelliği bulunmaktadır. Kalp, böbrek, diş sağlığına faydalıdır. Öksürüğe iyi gelir. Hızlı yara iyileştirme özelliği bulunmaktadır. Akne tedavisinde de önemli bir görev görür.
Ayçiçeği ender de olsa saksıda da yetiştirilmektedir. Fakat bu hususta bilinmesi gereken bazı unsurlar vardır.
Ayçiçeğini saksıda yetiştirmek için dikkat edilmesi gerekenler:
Fazla toprak seçen bir bitki olmasada iyi drenaja sahip, taban suyu yüksek olmayan zengin topraklar kullanılmalıdır. Aynı zamanda toprağın asit oranı çok olmamalıdır. Eğer asitli bir toprakta yetiştirilecekse kireç ekleyerek yetiştirilmesi gerekmektedir.
Ayçiçeğini sularken dikkat etmek gerekir. Çiçeğin baş ve sap kısımları ıslatılmadan toprağı sulamanız gerekir. Aksi taktirde bitki çürümeye başlar. Haftada bir defa sulanması idealdir fakat büyüdükçe iki haftada bir kez sulama yapılması yeterli hale gelecektir.
Sıcak ortamlarda yetişmekte olan ayçiçeği fazla soğuğa dayanmayacaktır. Dolayısıyla soğuk havalarda dayanaklı bir bitki değildir ve en çok güneşe ihtiyaç duyar. Gölgelik bir alanda yetiştirilmemesi gerekir.