Bu yazımızda yıldırımlara karşı en etkili savunmalardan biri olarak kabul edilen paratoner ile ilgili olarak bilgilere yer vermekteyiz. İşte detaylar… Doğa olaylarının oldukça tehlikeli olduğu tüm dünyaca bilinen bir gerçektir. Fırtınalı günlerde bol bol duyulan gök gürültülerinin yanında eşlik eden yıldırımlar da tehlikeli doğa olaylarından biri olarak bilinmektedir. Meydana gelen yıldırımlar ölüm , yangın gibi felaketlere yol açabilmektedir. Elektrik yükünün yoğun olduğu yüksek binalarda paratoner kullanmak ise hayat kurtarıcı bir görev görmektedir.
Peki paratoner nedir ve nasıl keşfedilmiştir?
Tüm dünyada asırlardır korunma sistemi olarak yararlanılmakta olan paratonerler, iletken, topraklama ve dalgalanma önleyiciden oluşmaktadır. Yıldırımın düştüğü anda yakalayan parça paratoner olup, elektrik yüklü yıldırım, hiçbir yere zarar vermeden toprağa iletilmektedir.
Paratonerler günümüzde özellikle yüksek binaların üzerinde yer verilmekte olup, yıldırımın ne sıklıkla düşeceği, kaç çapta olduğu, ne kadar enerji yüklü olarak geleceği üzerine çalışmalar yapılmaktadır ve bu bağlamda yıldırımı yakalayan paratonerin önemi de büyüktür. Paratonerin enerjiyi iletebilmesi için aşağıya doğru iletken sistem düzenlenmekte olup, bu sistemde iletkenin göndermiş olduğu enerjinin toprağa karışabilmesi için topraklama yöntemi kullanılır. Toprağın emmiş olduğu enerjisinin dağılmaması için de dalgalanma önleyici sistem kullanılmaktadır. Paratoner kullanımı dünya ülkelerinde belirli yasalar çerçevesinde zorunlu tutulmuş olup, yıldırımlar ortalama 20 bin santigrat derece sıcaklığa sahiptir ve bu sıcaklık seviyesi inanılmaz bir yakıcılığa sahiptir. Aynı zamanda elektrik yüküne sahip olması, akım kontrolünü bozup tüm şehir şebekesini bile bozabilir.
Paratonerler şehir dışında da kullanılır
Şehirlerde kullanımının yanı sıra ormanlarda da kullanılmakta olan paratonerler, orman yangınlarının sebebi yıldırım olabildiğinden yıldırımı bertaraf edebilmek için ormanlarda da kullanılmaktadır. Ancak ormanlık alanlarda paratoner kullanımının daha çok gelişmiş ve bilinçli ülkelerce kullanıldığını , gelişmekte olan ülkelerde ise yeterli seviyede bulunmadığını göz önüne alabiliriz.
Paratoner ne zaman kim tarafından icat edildi?
Paratonerin mucidi, ABD’nin kurucu isimlerinden biri olan Benjamin Franklin olarak bilinmektedir. 15 Haziran 1752 tarihinde, fırtınalı bir Philadelphia gününde Benjamin Franklin tarafından metal çerçeveli bir uçurtma uçurulmuştur. Uçurtma ipinin ucuna metal bir anahtar bağlanmıştır. Anahtarın zaman içerisinde elektriklenerek kıvılcımlar saçtığını gören Franklin, yıldırıların kendilerine bir yol aradıklarını ve ortada metal bir boru olursa direkt olarak bu boruyu kullanacaklarını düşündü. Bu çalışma sonrası 1753 yılında paratonerin icadını yaptı.
Yer ve bulut arasındaki elektrik yüklerinden birinin negatif, birinin pozitif olduğu durumlarda meydana gelen yıldırım düşmesi olayı oldukça şiddetli bir boşalma olayı olup iletken olmayan havanın bile yarılarak bu akışa izin vermek zorunda kalması durumunu doğurur. Yıldırımdan korunma sisteminin bir parçası olarak kabul edilen paratonerin önemi oldukça mühimdir.