Sismik izolasyon nedir? Depremlerde hayat kurtarmak bakımından nasıl bir katkı sağlayabilir? Japonya’da son otuz yılda popüler hale gelen ve binaları depreme karşı dirençli hale getirebilen sismik izolasyon ve binaların tepki kontrol yöntemleri inceleniyor. Sismik izolasyon, üst yapı altına izolatörler ve enerji yutucu cihazlar yerleştirilerek bir binayı büyük depremlerden koruma yöntemi olup, sadece yapısal güvenliği değil, aynı zamanda yapıdaki insan ve mülklerin güvenliğini de sağlamaktadır. Sismik izolasyon aynı zamanda eski binaların güçlendirilmesi için kullanılıyor.
Büyük Doğu Japonya Depremi 11 Mart 2011’de meydana geldi. 9 büyüklüğünde bir deprem Japonya’nın kuzeydoğusunu salladı ve vahşi tsunami çok fazla hasara neden oldu. Deprem nedeniyle yaklaşık 20.000 kişi yaşamını yitirmişti. Temel ilke olan insanların yaşamlarını sorgulamadan korumak gerekmekte olup ardından mülklerini, varlıklarını ve eşyalarını korumak gerekmektedir. Deprem nedeniyle ekonomik faaliyetlerimiz durursa veya çökerse, günlük yaşamımız zorlaşır ve bu da deprem sonrası rehabilitasyonu engeller. 6 Şubat 2022 tarihinde meydana gelen ve Türkiye’yi yasa boğan Kahramanmaraş merkezli iki büyük deprem, sismik izolasyon gibi sistemleri tekrar akıllara getirmelidir ve vahim depremler deprem izolasyon sistemlerinin zorunlu hale getirilmesinin ne kadar önemli olduğunu gözler önüne sermiştir. Doğal afetleri önleyemeyiz ama teknolojileri kullanarak ‘Dayanıklı Toplum’ inşa edebiliriz.
Sismik izolasyon depremin, yer sarsıntısının zararlı etkilerinin binaya geçmesine engel olmakta olan bir teknolojidir. Bu teknoloji binanın deprem esnasında sağa sola sallanmasını engellemekte ve böylece binaların depremi hasar almadan atlatmasını sağlamaktadır. Sismik izolatörler temel olarak iki tipte olup bunlar kauçuk ve eğri yüzeyli, sürtünmeli sarkaç tipi dediğimiz metalden yapılmış sismik izolatörleridir. İkisinin de özellikleri birbirine benzerlik göstermektedir.
Sismik izolasyon, binanın altına izolasyon cihazları yerleştirerek bir binayı büyük depremlerden koruma yöntemidir. Sismik İzolasyon yöntemi 1980’lerden beri araştırılmakta ve binalara uygulanmaktadır. Geleneksel depreme dayanıklı tasarım için kolonlar ve kirişler, deprem hareketlerine dayanacak kadar güçlü ve esnek olacak şekilde oluşturulmaktadır. Sismik izolasyon, binanın sallanmasını önemli ölçüde azaltabilir. Sismik izolasyon yöntemi, lamine kauçuk mesnetlerin geliştirilmesiyle mümkün olmuştur. Kauçuk yatak, çok sayıda ince kauçuk levha tabakasından ve güçlendirici çelik levhalardan oluşur ve çok düşük yatay sertliğe sahiptir. Sismik izolasyon yönteminde, deprem anında mesnetlerin deformasyonunu azaltmak için lamine kauçuk mesnetler ile birlikte enerji sönümleme cihazları takılması gerekir. Bir kurşun-kauçuk yatak, yatağın ortasındaki katı bir kurşun tıkacın göbeği etrafında kauçuk ve çelik katmanlarından oluşur. Kurşun fiş, bir enerji emici cihaz olarak hizmet eder. Yüksek sönümlemeli kauçuk yatak, hareketin neden olduğu enerjiyi dağıtmak için sönümleme sağlamak üzere özel kauçuklar kullanmaktadır.
Sismik izolasyon binaya sonradan uygulanabilir mi?
Evet sismik izolasyon bir binaya sonradan yapılabilir. Öncelikle mevcut binanın altındaki temel zemini kazılır ve kazılan yerlere kazık çakılır. Bu kazıklar, inşaat sırasında binanın ağırlığını geçici olarak destekler. İkinci olarak, kalan zemin kazılır ve kazılan kısımda düz bir yüzey üzerine beton dökülür. Sismik izolasyon uygulaması 1995 yılında dramatik bir şekilde artmıştır. Açıkçası, 1995 Kobe Depremi uygulamayı tetiklemiştir. Sismik yalıtım güçlendirmesi, tarihi veya kültürel öneme sahip binaları korumanın ideal bir yoludur.
Sismik izolasyon hangi binalara uygulanabilir?
Sismik izolasyon teknolojisi, her tür binada ve yapıda uygulanabilecek olan bir teknolojidir. Bu binalar çok veya az katlı olabilir. Bu tür binalar depremde yer sarsılırken kendileri sarsılmamaktadır ancak siz yerden bakıyor iseniz binanın sallandığını düşünebilirsiniz.
Sismik izolatörlerin ömrü ne kadar?
Sismik izolasyonun ömrü aşağı yukarı bina ömrü kadardır. Servis ömrü boyunca sismik izolatörlerde herhangi bir sıkıntı olduğunda izolatörleri rahatlıkla değiştirmek mümkündür. Binanın diğer yapı elemanlarında sıkıntı olduğunda değiştirildiği gibi sismik izolatör de değiştirilebilir.
Türkiye’deki binalarda sismik izolasyon kullanılıyor mu?
Şu an Türkiye’deki binalarda afet durumunda saklanılacak yerler olan bazı okullar, kamu kurumları ve hastanelerde kullanılmaktadır. Evlerde kullanılması ise maalesef yaygın değildir.
Sismik izolatörlerin bakımı
Sismik izolasyonda izalöterlerin bakımı yıllık ve beşer yıllık periyotlarla yapılmalıdır. Bu deprem olmasa dahi geçerlidir. Bu bakımlar kompleks veya bakımlı maliyetler olmayıp, özellikle orta şiddette olan depremlerin sonrasında üreticinin sismik izolatörleri kontrol etmesi önerilir.