Tayga, uzun kışlar ve orta ila yüksek yıllık yağışlarla karakterize edilen kuzey çevredeki bölgelerde bulunan ormanlık alanlardır. Dünyanın kara yüzey alanının yaklaşık %17’sini kaplar. Toprak yapısı bakımından geçirimsiz tabakaya sahip olan tayga ormanları, Dünya coğrafyasında kuzey yarım kürede ılıman iklime sahip orta enlemler ile tundra iklimine has bölgede yer almakta olan kozalaklı ağaç türlerinin ağırlıklı olduğu ormanlar olup, Avrasya’nın kuzey bölümünde ve Kanada kısımlarında tayga ormanları yaygındır. Bu ormanlar 60 derece enleminde bulunmakta olup, göknar, ladin, çam ve birçok kozalaklı ağaç türleri de tayga ormanları kapsamında yetişmektedir. İklim yapısı olarak soğuğa dayanıklı olan bitkiler bu alanda dayanıklı olarak kendiliğinden veya tarım alanı kapsamında yetişir. Taygalar sık bir orman örtüsüne sahiptir. Ladin, çam ve köknar gibi iğne yapraklı ağaçlar yaygın olarak görülmektedir. İğne yapraklı ağaçların, geniş yaprakları yerine iğneleri vardır ve tohumları koruyucu, odunsu kozalakların içinde büyümektedir.

Tayga, adını Rusya’nın kuzey ormanları, özellikle Sibirya için kullanılan ortak terimden alır.  Günlük sıcaklık değeri bakımından düşük seviyede olan tayga ormanları buz ile kaplı toprak örtüsünden dolayı ormanlardaki gelişim uzun vadede gerçekleşir. Bundan 18.000 yıl kadar önce buzullar yavaş yavaş geri çekilmeye başladığında, tayga türleri Avrupa ve Kuzey Amerika’da kuzeye doğru hareket etmeye başlamıştı. Dünya’nın suyunun büyük bir kısmı buza bağlı olduğundan, deniz seviyeleri bugünkünden daha düşüktü ve bu, çeşitli karasal türlerin göçlerinin gerçekleşmesine dahi imkan tanıyordu. Şimdi ada olan birçok bölge daha sonra yakındaki anakaraya bağlandı; örneğin, Britanya Adaları Avrupa’ya bağlıydı. Buzul döneminin son evrelerinde iklim ısındığından, ancak deniz seviyesi mevcut konumuna yükselmeden önce, anakara Avrupa tayga ekosisteminin bazı bitki ve hayvanları İngiltere’ye göç etti. Bugün Alaska genelinde, doğudaki tipik Kuzey Amerika formlarından batıdaki Avrasya özelliklerine sahip olanlara kadar değişen bitki özelliklerinde bir gradyan gözlemlenebilir.

Batı Kuzey Amerika’daki Pasifik kenarının dağlarında ve Rusya’nın Uzak Doğu bölgesinde tayga ve alpin tundra arasında iyi tanımlanmış ancak karmaşık bir sınır oluşmaktadır. Tayga genel itibariyle yüksek dağ engelleri sebebiyle kıyı Alaska ve Britanya Kolumbiyası’nın nemli, ılıman veya kutup altı yağmur ormanlarıyla temas etmemektedir fakat bazı düşük rakıma sahip bölgelerde geçiş bölgeleri vardır. Örneğin Norveç ve İskoçya’da tayganın değişik bir formu aşırı nemli ortamlarda bulunur.
Genel itibariyle soğukluk tayga ekosistemlerinde baskın iklim faktörüdür. Güneşin yükselme açısı, gün uzunluğu ve kar örtüsü gibi çeşitli faktörler bu soğuk iklimi oluşturmak için bir araya gelmekte olup, kar örtüsü, gelen güneş ışınımını yansıttığı ve soğutmayı güçlendirdiği için iklim üzerinde etkide bulunur. Tayganın altındaki toprak genellikle kalıcı donmuş toprak tabakası olan permafrost içerir. Diğer alanlarda, toprağın hemen altında bir ana kaya tabakası bulunur. Hem permafrost hem de kaya, suyun toprağın üst katmanlarından süzülmesini engeller. Tayga toprağı çok az besin içermekte olup, donabildiği için pek çok bitkinin kök salmasını zor bir hale getirir.

Taygada Hayvanlar

Tayga ormanlarında çok sayıda hayvan türü bulunmaktadır ancak bunların soğuğa iyi adapte olması gerekir. Tayga ormanlarının kendilerine has kuşları bulunmakta olup bunlar kış aylarında daha çok güneye göç etmektedir. Kartal, baykuş gibi yırtıcı kuşlar, kemirgenler ve benzeri hayvanları tayga ağaçlarından avlar ve genellikle bu şekilde karınlarını doyurur. Dünyanın en büyük geyik türü olan Moose, soğuk taygada yaşayabilmektedir Tayganın bataklıklarında ve akarsularında yetişen su bitkilerini tercih etmektedirler. Taygadaki büyük boyutlu etçil hayvan sayısı azdır. Vaşak ve ayılar bunlar arasında yaygın olanlardır. Dünyanın en büyük kedisi olan 300 kilogram (660 pound) Sibirya kaplanı, yerli bir tayga türüdür. Ancak günümüzde fazla bulunmamaktadır ve Doğu Sibirya’nın küçük bir bölümünde yaşamaktadırlar.

Tayga ormanları tehlikede!

Tayga ekosistemleri, doğrudan insan faaliyetleri ve iklim değişikliği sebebiyle tehdit altında kalmıştır. Tayga ağaçları, kereste projeleri ile kağıt, karton ve diğer malzemeler için kesilir. Örneğin, ağaç ve kağıt ürünlerinin ihracatı, Kanada’da ekonomik açıdan en önemli endüstrilerden biridir. Bu da tayga ormanlarına zarar veren bir unsurdur. Taygalarda en popüler ağaç keste türü temiz kesim olup, bu yöntem belirlenmiş bir alandaki tüm ağaçların kesilmesini içerir. Bu, ağaçların içinde ve çevresinde yaşayan birçok organizmanın yaşam alanlarını da yok etmektedir.

Tayga ormanlarının ısınması

Tayga ormanlarının sıcak hale gelmesi hayvanların yaşam alanlarını değiştirmesine neden olur. Yerli türler dışarı itilir ve yerli olmayan türler tayga ormanlarına girer. Sibirya kaplanı ve benzeri hayvanlar sıcak havaya uyum sağlayamayacağından ve ılıman bölgelerdeki bazı istilacı türlerin tayga ormanlarındaki ağaçlara dadanması halinde onlara büyük zarar vereceği, öldürebileceği ortada olduğundan ve benzeri pek çok nedenden tayga ormanlarının mevcut ısı derecelerini kaybederek daha sıcak bir hale gelmesi iklim açısından tehdit anlamı taşımaktadır.

 

Kaynakça: 1  , 2